Behandeling van niercelcarcinoom

Er zijn verschillende behandelingen mogelijk bij nierkanker. De precieze behandeling hangt af van het soort kankercellen waaruit de tumor is ontstaan, hoe kwaadaardig deze vorm van kanker is en in welk stadium de kanker zich bevindt.

Het stadium van de kanker is de mate waarin de ziekte zich in het lichaam heeft uitgebreid. Dit wordt door de arts bepaald aan de hand van:

• de plaats en grootte van de tumor
• de mate van doorgroei van de tumor in het omringende weefsel
• de aanwezigheid van uitzaaiingen (in de lymfeklieren, andere organen of elders)

Nierkanker kan behandeld worden door een operatie, met behulp van medicijnen of door een combinatie van medicijnen en een operatie. De meest toegepaste behandelingen bij nierkanker zijn:

• operatie (chirurgie)
• bestraling (radiotherapie)
• angiogenese-remmers (medicijnen die de groei van bloedvaten remmen)
• immunotherapie (behandeling met medicijnen die een afweerreactie tegen kankercellen stimuleert)
• celcyclus-remmende medicijnen

Chemotherapie is niet effectief bij nierkanker en wordt derhalve ook niet toegepast.

Ook als er sprake is van een goedaardig gezwel in de nieren, zal de arts overgaan tot algehele verwijdering van de tumor en vaak de hele nier. Ook goedaardige gezwellen groeien namelijk en kunnen de nierfunctie gaan belemmeren.

De keuze voor de behandeling hangt ook af van het doel van de behandeling. Als er nog genezing mogelijk is, zal een curatieve (= genezende) behandeling worden ingezet. De nier met de tumor wordt dan verwijderd. Daarnaast kan er een behandeling met medicijnen worden gestart.

Als er geen genezing meer mogelijk is, of als de ziekte uitgezaaid is en het niet meer nuttig wordt geacht, dan kan er een palliatieve behandeling worden gestart: een behandeling waarbij de klachten zoveel mogelijk beperkt worden en waarbij de ziekte zoveel mogelijk geremd wordt.

Chirurgische ingreep (operatie)

Bij nierkanker is een chirurgische ingreep de enige vorm van behandeling die kans op overleving biedt. Maar dan mogen er geen uitzaaiingen zijn. Bij deze operatie verwijdert de chirurg de zieke nier en het vetweefsel rondom de nier. Soms ook worden de bijnier en omliggende lymfeklieren verwijderd.

De operatie wordt meestal uitgevoerd via een snee in de buik. Soms wordt er een snee gemaakt in de flank, de zijkant van de buik tussen de onderste ribben en de heup. Bij tumoren die kleiner zijn dan 4 cm. in doorsnee, kan afhankelijk van de plek van de tumor een niersparende operatie worden uitgevoerd.

Een niersparende operatie kan soms ook via een kijkoperatie, waarbij er maar 2 kleine sneetjes nodig zijn om de apparatuur in het lichaam te brengen.

Als bij het onderzoek uitzaaiingen naar voren zijn gekomen, dan heeft een operatie meestal geen nut. Maar als er bijvoorbeeld alléén een uitzaaiing in één long wordt gevonden, dan kan soms een operatie worden uitgevoerd waarbij zowel de nier als de ene long operatief worden verwijderd. Met één nier en één long kan iemand heel oud worden.

Soms ook wordt ondanks de uitzaaiingen, tóch een chirurgische verwijdering van de nier en/of de tumor gedaan. Dit heeft dan een palliatief effect: sommige medicijnen die de klachten verminderen en de ziekte remmen, werken beter als de nier en/of de tumor toch verwijderd zijn. Ook als de tumor doorgroeit naar andere organen, of als er veel bloed wordt geplast, kan er besloten worden tot een operatieve ingreep.

De belangrijkste directe gevolgen van de operatie, zijn:

• slecht functionerende darmen, deze klacht verdwijnt gelukkig binnen enkele dagen; gedurende deze dagen krijgt u dan voeding en drinken via een infuus toegediend
• een gevoel van moeheid of zwakte; dit gevoel kan enkele weken aanhouden
• pijn bij het ademhalen; deze pijn wordt veroorzaakt door de operatiewond en verdwijnt meestal na een paar dagen

Robotchirurgie

Op enkele plaatsen in ons land is men begonnen met een laparoscopische robotgeassisteerde behandeling. Dit wordt gedaan met behulp van de Da Vinci operatierobot. Hierbij zit de operateur met zijn hoofd en handen in een nauwe ruimte en zijn zijn vingers via een computer verbonden met het via de holle buisjes ingebrachte instrumentarium. Door subtiele vingerbewegingen stuurt hij de instrumenten. Veel oefening is nodig om deze procedure binnen een redelijke tijd klaar te krijgen.

Het voordeel van de laparoscopische benadering als er toch een incisie moet bijgemaakt worden, is dat de incisie die gemaakt wordt kleiner is dan de klassieke lumbotomie-incisie. Ten tweede wordt de incisie tussen de buikspieren doorgemaakt, waarbij de spieren geëcarteerd worden ("muscle splitting") en niet dwars doorgesneden worden,in tegenstelling tot de vroegere lumbotomie.

Aangezien er geen enkele spier dwars doorgesneden wordt, is de pijn minder en verloopt het herstel sneller. Gemiddeld kunnen de patiënten na vijf dagen naar huis, terwijl dit bij klassieke lumbotomie pas na negen dagen is. Gemiddeld is de "quality of life" beter en eventueel werkverzuim korter, wat een positieve economische weerslag heeft op de dagelijkse activiteiten.

Angiogenese-remmers

Angiogenese-remmers zijn medicijnen die de groei van bloedvaten remmen. Kwaadaardige tumoren die groter worden, zorgen er zelf voor dat er nieuwe bloedvaten ontstaan die de tumor van bloed voorzien. Anders zouden ze op een gegeven moment niet verder kunnen groeien, omdat via het bloed voeding en zuurstof voor de tumor wordt aangevoerd.

Het fenomeen dat er nieuwe bloedvaten worden aangelegd, heet angiogenese. Door dit proces te remmen, wordt het voor een tumor moeilijker om nieuwe bloedvaten aan te leggen en dus steeds moeilijker om te groeien.

In de nieren zitten heel veel bloedvaten en daardoor zijn angiogenese-remmers erg effectief in de nieren. Veelal zullen de tumoren stabiel blijven (niet meer verder groeien) door deze medicijnen en soms ook kleiner worden. Helemaal verdwijnen doen ze echter meestal niet.

Angiogenese-remmers worden meestal per tablet toegediend, maar soms ook via een infuus. Om in aanmerking te komen voor deze behandeling, is wel een goede lichamelijke conditie vereist.

De belangrijkste bijwerkingen van deze behandeling zijn:

• Vermoeidheid
• Diarree
• Hoge bloeddruk
• Slijmvliesontsteking
• Veranderingen aan de huid van handen en voeten; deze wordt dunner en gelig/acné-achtig)
• Ontkleuring van het haar (grijs worden)

Immunotherapie

Het lichaam wordt tegen schadelijke indringers beschermd door het afweersysteem. Deze schadelijke indringers zijn bijvoorbeeld bacteriën, virussen en vreemde cellen zoals kankercellen. Immunotherapie is erop gericht het afweersysteem te activeren, zodat het tegen kankercellen in de aanval gaat.

Het voornaamste doel van een behandeling met immunotherapie is het terugdringen van uitzaaiingen. Bij een klein percentage van de behandelde patiënten wordt echter ook een langdurige overleving bereikt.

Ook voor immunotherapie is een goede lichamelijke conditie nodig.

Net als bij angiogenese-remmers zijn er ook bijwerkingen als gevolg van een behandeling met immunotherapie. De meest voorkomende bijwerkingen zijn:

• Een gevoel van algehele lusteloosheid en/of vermoeidheid
• Griepachtige verschijnselen, bijvoorbeeld spierpijn, koude rillingen en hoge koorts, hoofdpijn, misselijkheid, braken en verminderde eetlust
• Een verminderde werking van de lever en van de nieren

Celdelingsremmende medicijnen

Celdelingsremmende medicijnen of celcyclus-remmende medicijnen, moeten de deling van kankercellen voorkomen. Hierdoor wordt de groei en de verspreiding van de nierkankercellen vertraagd. De medicijnen werken alleen op kankercellen, waardoor gezonde cellen nauwelijks worden belemmerd in het delen.

Deze behandeling heeft minder bijwerkingen dan angiogenese-remmers en immunotherapie, maar wordt alleen gegeven aan mensen die een slechte prognose hebben en pas nadat angiogenese-remmers gegeven zijn.

Bestraling (radiotherapie)

Bestraling (radiotherapie) is een behandeling die plaatselijk gebeurt en waarbij het doel is de kankercellen te vernietigen. De gezonde cellen eromheen worden zoveel mogelijk gespaard. Kankercellen verdragen straling over het algemeen slechter en daarnaast herstellen gezonde (normale) cellen zich sneller dan kankercellen.

Bestraling wordt ingezet om de pijn te verlichten. Dit gebeurt meestal als er uitzaaiingen zijn in de botten of in de hersenen. Een korte serie bestralingen is meestal voldoende. Het te bestralen gebied wordt van buitenaf bestraald, waarbij de radiotherapeut de stralenbundel zo nauwkeurig richt op het tumorgebied. Er wordt zoveel mogelijk geprobeerd om te voorkomen dat ook gezonde cellen worden bestraald, maar dit is niet helemaal te voorkomen.

Al vrij snel na de bestraling kan er verlichting van de pijnklachten optreden en dat houdt meestal enige tijd aan.

Ook bestraling heeft bijwerkingen. Deze ontstaan doordat de gezonde cellen om de tumor heen ook geraakt worden door de bestraling. Het belangrijkste effect is vermoeidheid. Over het algemeen hebben patiënten tijdens de periode van bestralen last van vermoeidheid. Enkele weken na de laatste bestraling verdwijnt de vermoeidheid meestal. Sommige patiënten merken echter gedurende langere tijd na de bestraling, dat ze eerder vermoeid zijn dan dat ze waren voordat de bestralingen gestart werden.

Nieuwe ontwikkelingen

Er zijn verschillende nieuwe ontwikkelingen op behandelgebied van nierkanker. Er zijn trials met medicijnen en er worden nieuwe operatietechnieken uitgeprobeerd. Op medicijngebied wordt er onderzoek gedaan met immunotherapie, angiogenese-remmers en celdelingremmers. Operaties waarmee wordt geëxperimenteerd zijn cryochirurgie (bevriezing van de tumor) en radiofrequentie-ablatie (verhitting van de tumor). Door bevriezing of verhitting moeten de kankercellen vernietigd worden. Ook HIFU is nog een experimentele operatietechniek. Hierbij wordt met geluidsgolven geprobeerd de tumor te vernietigen, waarbij het gezonde weefsel gespaard wordt.

Lees verder over het verloop van de ziekte niercelkanker